حضانت, خانواده

قانون درباره حضانت فرزندان چه می‌گوید؟

قانون درباره حضانت فرزندان چه می‌گوید؟ در این مقاله قصد داریم به این سوال و سوالات این چنینی پاسخ دهیم.

یکی از موضوعاتی که امروزه در جوامع بشری از اهمیت خاصی برخوردار است موضوع حقوق افراد نسبت به یکدیگر است. این نوع حقوق که متعاقبا دوطرفه است از آن جهت حائز اهمیت است که در صورت عدم رعایت از از هر سمت و با هر نوع و شکلی می تواند بسیار مخرب باشد و جامعه را دچار مشکلات جدی سازد. در نتیجه رعایت هر چه بیشتر آن میزان بروز معضلات و مشکلات اجتماعی در جوامع را هر چه بیشتر کاهش می دهد. در کنار آشنایی افراد با حقوق متقابل آشنایی افراد با قانون نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است. چرا که عدم این نوع آشنایی نیز باعث بروز مشکلاتی در جامعه و همچنین برای افراد می‌شود.

همانطور که قبلا نیز به آن اشاره شد، یکی از فاکتورهایی که یک جامعه سالم را می‌سازد، آشنایی افراد آن جامعه نسبت به حقوق یکدیگر است. اما تمامی افراد یک جامعه نمی توانند درک یکسانی از این مطلب داشته باشند که در این مورد می توان به کودکان و فرزندان اشاره کرد. این قشر از افراد بخاطر سن و سال کمی که دارند نمی توانند مانند سایرین از حقوق خود اطلاع داشته باشند.

هر کودک برای رشد فکری و شخصیتی خود ابتدا از محیط خانواده شروع می کند و برای اینکه یک کودک بتواند در آینده تبدیل به فرد مفیدی باشد نیازمند این است که محیط خانواده شرایط مطلوبی برای آن کودک یا کودکان فراهم سازد. فراهم سازی چنین محیطی اغلب بر عهده پدر و مادر خواهد بود و در صورتی که والدین نتوانند این شرایط را به درستی فراهم کنند، تاثیرپذیری نامطلوبی را برای کودک یا کودکان درپی خواهد داشت.

یکی از مواردی که ثاثیر نامطلوبی در خانواده برای کودک در پی دارد جدایی والدین از یکدیگر و در ادامه حق نگهداری از کودک توسط یک طرف است. کودکی که چندی پیش محیط خانه را با پدر و مادر شناخته بود حال نمی تواند بدون یکی از آنان احساس راحتی و آرامش کند. اهمیت این موضوع بقدری زیاد است که تنها کافیست بدانیم در بیشتر اوقات حل این موضوع تا بزرگسالی و یا حتی تا پایان عمر به طول می کشد و در ذهن فرد باقی می ماند و دچار رنجش او می شود. اما با اینکه می دانیم جدایی زوجین تاثیر نامطلوبی برای فرزندان در خواهد داشت قانون این حق را به زوجین می دهد که بتوانند از یکدیگر جدا شوند.

در چنین شرایطی که والدین بخواهند از یکدیگر جدا شوند مسلما هر کدام می خواهند فرزندشان را در کنار خود نگاه دارند و درنتیجه ممکن است باعث کشمکش هایی برای این منظور با یکدیگر داشته باشند قانون این حق را دارد که دخالت کرده و طبق تعاریفی که متخصصین این امر در آن دارند حق نگهداری از فرزند یا فرزندان را با یکی از والدین در نظر می گیرند. در نتیجه حق نگهداری از فرزند را بر حسب شرایط با یکی از طرفین یا هر دو می دانند.

حضانت چیست؟

اگر بخواهیم تعریف جامعی از حضانت داشته باشیم باید بگوییم که حفظ و مراقبت، پرورش دادن و ارتباط کودک با دنیای پیرامون در قوانین با عنوان “حضانت” یاد می شود.

بسیاری از افراد حضانت را با ولایت و یا تربیت یکی می دانند که باید گفت این یک باور اشتباه است. ولایت قدرت و اختیاری است که قانون برای اداره امور کودک به عنوان مثال به پدر و یا جد پدری می‌دهد تا بر اساس مصلحت کودک عمل کنند. ولایت پس از مرگ شخصی که ولایت داشته، با وصیت قابل انتقال است. تربت نیز تفاوت هایی با حضانت دارد که از آن جمله آن این است که تربیت را غالبا امری معنوی می دانند در صورتی که حضانت شامل حفاظت از جسم کودک نیز می شود.

حضانت کودک پس از جدایی ولدین

حضانت یا بعبارتی نگاهداری و آماده سازی شرایط برای رشد کودک حق والدین است و هیچ شخص و نهادی بجز قانون نمی تواند این حق را در برخی شرایط از آنان سلب کند. در صورتی که والدین یک کودک از یکدیگر جدا شده باشند، با توجه به شرایط ممکن است کودک تنها در نزد یکی از والدین خود باشد. اما شاید سوال پیش آید که  این شرایط به چه صورت است؟

قانون جوامع مختلف ممکن است بنا به شرایط در هر زمینه ای تفاوت هایی داشته باشد. قانون در ایران در چنین شرایطی حضانت فرزند تا رسیدن طفل به سن بلوغ را بر عهده والدین می داند. البته سن بلوغ برای پسران و دختران متفاوت در نظر گرفته شده و بر همین اساس سن بلوغ برای دختران 9 سال و برای پسران 15 سال می باشد.

در صورتی که کودک به این سن برسد والدین کودک قبل از رسیدن کودک به این سن از یکدیگر جدا شوند، اولویت حضانت تا سن 7 سالگی با مادر و پس از 7 سال بر عهده پدر است. البته اینطور نیست که حضانت فرزند پس از 7 سالگی به طور مطلق به پدر واگذار شود. تعیین نوع و چگونگی حضانت و اینکه کدام یک از والدین حضانت فرزند را بر عهده داشته باشد تنها با توجه به مصلحت فرزند است. اما در صورتیکه پس از 7 سالگی اختلاف وجود داشت، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه خواهد بود که قانون بجز در پاره ای از موارد نمی تواند والدین از از این حق محروم سازد.

اما شاید سوال پیش بیاید که زمانی که فرزند به سن بلوغ رسید شرایط حضانت او چگونه است؟

پس از اینکه فرزند به سن بلوغ رسید، حق انتخاب دارد و می تواند انتخاب کند که با کدامیک از والدین خود زندگی کند. این اختیار توسط قانون به وی داده می شود و دادگاه دیگر نمی تواند در این زمان دخالت کند. البته باید در نظر داشت که فرزند در نزد هر کدام از والدین خود باشد تامین هزینه و مخارج بر عهده پدر فرزند است.

در بسیاری از مواقع زمانی که فرزند سن کمتر از 7 سال دارد پدر از سپردن فرزند نزد مادر خودداری می کند. در چنین شرایطی مادر میتواند با مراجعه به دادگاه، برای استرداد فرزند اقدامات لازم را انجام دهد. در این حالت اگر مشکلی از طرف مادر وجود نداشته باشد دادگاه حق را به مادر می دهد و زوجه در چنین حالتی نیاز نیست چیزی را اثبات کند.

البته در مواردی نیز حق حضانت از مادر گرفته می شود. به عنوان مثال در صورتی که زوجه مبادرت به ازدواج مجدد کند در اینصورت حق حضانت وی به نفع پدر ساقط می شود اما اگر پدر فرزند فوت شده باشد حضانت مادر از بین نمی رود.

نگهداری طفل بعد از فوت والدین

در صورتی که یکی از والدین فرزند به هر دلیلی فوت کرده باشد، حضانت فرزند با دیگردی خوا هد بود. به عنوان مثال درصورتی که مادر فرزند فوت شده باشد حضانت فرزند برعهده پدر است بجز در مواردی که دادگاه فرد مورد نظر را فاقد صلاحیت بداند.

همین طور درمورد فرزندانی که پدرشان فوت کرده باشند بر عهده مادرشان است مگر در مواردی که دادگاه صلاحت داشتن حضانت را از آن افراد سلب کرده باشند.

اما در صورتی که هم پدر و هم مادر فوت شده باشند، حضانت فرزند با جد پدری و پس از آن با سایر خویشاوندان فرزند بر مبنای ترتیبات ارث می باشد که بر اساس آن اگر هر کدام از آنها به هر دلیلی نتواند حضانت را برعهده بگیرد یا فاقد صلاحیت شناخته شود، حضانت با نفر بعدی است که به آن ترتیبات ارثی گفته می شود.

هزینه ای که برای حضانت در نظر گرفته می شود در درجه اول بر عهده پدر و همچنین جد پدری است و می بایست بر مبنای عرف جامعه باشد. همچنین در تعیین نفقه توسط دادگاه، باید نیازهای روزمره، موقیت اجتماعی، سن و موقیت اجتماعی نیز در نظر گرفته شود و با توجه به این موارد میزان نفقه تعیین می شود.

ممکن است مادر تامین هزینه های کودک را قبول کند اما با گذشت مدت زمانی منصرف شود و یا به هر دلیلی نتواند از پس مخارج نگهداری از کودک برآید می تواند دوباره از پدر درخواست کند که هزینه های مربوط به حضانت را قبول کند و در صورت مخالفت توسط پدر، مادر می تواند از طریق قانون و دادگاه اورا مجبور به پرداخت نفقه کند. زیرا پرداخت نفقه همچنان بر عهده پدر است.

شرایط حضانت

در هر جامعه اگر فردی بخواهد حضانت یک کودک یا فرد نابالغ را بر عهده بگیرد می بایست دارای شرایط بخصوصی باشد که قوانین حاکم بر آن جامعه آن را تعیین می کند. در کشور ما نیز در صورتیکه یک فرد بخواهد حضانت کودک یا به اصطلاح فرد نابالغی را بر عهده بگیرد می بایست دارای شرایطی باشد که از آن جمله می توان به داشتن عقل، توانایی جسمانی، داشتن اخلاق، مسلمان بودن، عدم ازدواج مجدد توسط مادر و … به عنوان شرایطی که فرد می تواند حضانت کودک را بعهده بگیرد نام برده می شود.

سلب حق حضانت

با توجه به تعریفی که از حضانت شد می توان گفت که حضانت حقی است که با توجه به درجات و مراتب ارث ابتدا از والدین کودک شروع و با توجه به مراتب ارث به سایرین می رسد. اما در بسیاری از موارد ممکن است در صورتی که این افراد در قید حیات باشند از آنها سلب شود. این حق مطلق نیست با توجه به شرایط و تعاریف و قوانین موجود به افراد داده و همچنین از آنها سلب می شود. سلب شدن حق حضانت ممکن است به تقاضای نزدیکان و بستگان کودک باشد که از دادگاه بر اساس قوانین از طرف دادگاه انجام می شود. قانون در چنین حالتی می گوید هر گاه در اثر عدم مواظبت و یا انحطاط اخلاقی فردی که کودک یا فرد نابالغی را  تحت حضانت دارد، سلامت جسمی و یا تربیت اخلاقی کودک در معرض خطر باشد، دادگاه این اختیار را دارد که حق حضانت را از شخص مورد نظر سلب کرده و به شخص دیگری که در طبقات بعدی ارث بوده و شرایط حضانت را دارد بدهد.

نظر فرد نابالغ

در بحث حضانت بد نیست به این نکته توجه شود که نظر کودک یا فرد نابالغ که قرار است حضاتش را به دیگری بدهند، از اهمیت بالایی برخوردار است. بدین معنا که اگر کودک یا فرد نابالغ نخواهد تحت سرپرستی شخصی که میخواهد حضانتش را بر عهده بگیرد قرار گیرد دادگاه می تواند با اختیاراتی که دارد سرپرستی او را به فرد دیگری دهد.

بیماری

اگر فردی که می خواهد حضانت کودک یا فرد نابالغی را بر عهده بگیرد دچار بیماری باشد و یا حضانت کودک را بر عهده داشته و پس از آن مشخص شود که بیماری واگیرداری مبتلا شده است، بخاطر اینکه کودک یا فرد مورد حضانت از صدمات و عوارض این بیماری مصون بماند، می بایست حصانت از فرد بیمار سلب و به شخص دیگری داده شود. به عنوان مثال اگر پدر حضانت را بر عهده داشته و به بیماری واگیر داری مبتلا شود به تشخیص دادگاه حق حضانت فرزند از وی سلب شده و به مادر فرزند داده می شود. این اقدامات در مورد بیماری های روانی در صورتی که به تشخیص پزشک متخصص باشد نیز صدق می کند.

اعتیاد

فردی که حضانت کودک یا فرد نابالغی را بر عهده دارد در صورتی که اعتیاد به الکل و یا مواد مخدر داشته باشد ممکن است تاثیرات مخربی بر رفتار کودک داشته باشد. چرا که کودک و یا فرد نابالغ بخاطر سن کمی که دارد از تاثیر پذیری بالایی برخوردار است. بر همین اساس می بایست در چنین شرایطی حق حضانت از شخص مورد نظر سلب و به شخص دیگری که از شرایط مطلوبی برخوردار است داده  شود.

فساد اخلاقی

اگر مشخص شود فردی که حضانت کودک و یا شخص نابالغی را بر عهده دارد، فردی است که از نظر اخلاقی شرایط مطلوبی ندارد، می بایست حق حضانت از وی گرفته شود.

سوء استفاده

در صورتی که از کودک و یا شخص نابالغ توسط فردی که حضانت او را بر عهده دراد سوء استفاده شود مانند وادار کردن کودک به تکدی گری، مشاغل ضد اخلاقی، قاچال و هر نوع عمل غیر قانونی، می بایست هر چه سریع حق حضانت از وی شود و به شخص دیگر داده شود.

ضرب و جرح

در صورتی که کودک و یا فرد نابالغ مورد ضرب و جرح خارج از حد متعارف قرار گیرد و این مورد برای دادگاه مشخص شود می تواند حق حضانت را از شخص مورد نظر گرفته و به شخص دیگری بدهد.

هر یک از پدر و مادر و نزدیکان و بستگان می توانند دادخواست سلب حضانت را به استناد یک یا چند مورد از موارد بالا به دادگاه ارایه کنند. البته این را باید در نظر گرفت که صرف ادعا کافی نیست و باید دلایل قابل قبولی به دادگاه ارایه شود.

ملاقات

در قانون مدنی این طور بیان شده است که هر کدام از والدین که کودک تحت حضانت او نمی باشد، حق ملاقات فرزند خود را دارد. زمان و مکان ملاقات نیز با توافق طرفین قابل انجام است. اما در صورتی که والدین به توافق نرسند تعین زمان و مکان ملاقات بر عهده دادگاه می باشد. بر طبق این ماده هر یک از والدین این حق دارند که در مدت زمان تعیین شده با فرزند خود دیدار داشته باشند. در صورتی که شخصی که حضانت را بر عهده دارد مانع از دیدار طرف مقابل با کودک یا فرد نابالغ شود، در چنین حالتی می توان سلب صلاحیت حضانت را به دادگاه ارایه داد. در ادامه نیز اگر فردی که حضانت را به عهده داشته مانع از اجرای حکم صادره توسط دادگاه شود مطابق قانون با او برخورد می شود.

آشنایی هر چه بیشتر افراد یک جامعه با موضوعاتی از قبیل مهریه، نفقه، حضانت، ارث و سایر مسایل حقوقی باعث فرهنگ سازی حقوقی و همچنین ارتقای کیفیت زندگی در آن جامعه خواخد شد و گرفتاری ها و آسیب هایی این چنینی را به حداقل خواهد رساند. عدم اطلاع افراد و خانواده ها از این قبیل موضوعات نیز می تواند آسیب های بعضا جبران ناپذیری را در پی داشته باشد که در دجه اول برای افراد و خانواده و در ادامه برای جامعه در پی خواهد داشت.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *